Հայաստանը գտնվում է առաջադեմ ճանապարհի վրա՝ ամրապնդելու ժողովրդավարությունը, օրենքի գերակայությունը և կայուն տնտեսական աճը՝ միաժամանակ լուծելով համակարգային կոռուպցիայի խնդիրները և խթանելով ներառական հնարավորություններ։ Այս ջանքերի կենտրոնում գտնվում են դատական բարեփոխումները, որոնք նպատակ ունեն բարձրացնելու դատական իշխանության ամբողջականությունը, անկախությունը և արդյունավետությունը։

Հայաստանի դատական համակարգը բաղկացած է ընդհանուր իրավասության դատարաններից, վերաքննիչ դատարաններից և Գերագույն դատարանից, որոնք լրացվում են հատուկ դատարաններով՝ վարչական, սնանկության և կոռուպցիայի դեմ գործերով։ 2022 թվականի օգոստոսին Կոռուպցիայի դեմ դատարանի ստեղծումը կարևոր քայլ է, որը ինտեգրում է երեք դատական մակարդակ՝ պայքարելու կոռուպցիայի դեմ։ Սահմանադրական դատարանը ապահովում է Սահմանադրության գերակայությունը, ինչը ևս ամրապնդում է իրավական դաշտը։

2021 թվականից գործող Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը (CEPA) սահմանում է ԵՄ–Հայաստան համագործակցությունը ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների, օրենսդրական բարեփոխումների և արդարադատության բարելավման ոլորտներում։ Այս գործընկերությունը հստակ ռազմավարական երկխոսություն է խթանել 2018 թվականից, որն իր գագաթնակետին հասավ 2023 թվականի դեկտեմբերի արդարադատության ոլորտի բարեփոխումների ճանապարհային քարտեզի ընդունմամբ։

Մինչդեռ, անելիքներ դեռ առկա են։ Դրանց թվում են՝ դատարանների գործերի կուտակումների աճը, ռեսուրսների սահմանափակությունը և հնացած գործընթացները։ Կառուցվածքային խնդիրները, թվային համակարգերի բացակայությունը և կարողությունների զարգացման անբավարար ջանքերը ևս դժվարացնում են բարեփոխումների իրականացումը։ Դրանք լուծելու համար պահանջվում է ռազմավարական պլանավորում, ուժեղ մոնիթորինգի համակարգեր և ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացում, հատկապես ոչ դատական աշխատակիցների վերապատրաստման և վարչարարական արդյունավետության վրա կենտրոնանալով։

ԵՄ-ի շարունակական աջակցությունը՝ Բյուջետային աջակցության I և II փուլերի միջոցով, ընդգծում է իր հանձնառությունը Հայաստանի բարեփոխումների օրակարգի նկատմամբ։ Այս ջանքերը նպատակ ունեն ապահովելու դատական իշխանության անկախությունը, արդյունավետությունը և ադապտացվողությունը՝ բարեփոխումների իրականացման ընթացքում, և միևնույն ժամանակ ամրապնդել Հայաստանի ժողովրդավարական ինստիտուտները։

Նախագծի ընդհանուր նպատակն է աջակցել Հայաստանի կառավարությանն ու արդարադատության այլ կարևոր ինստիտուտներին՝ իրականացնել 2022–2026 թվականների Դատական և իրավական բարեփոխումների ռազմավարությունը, 2019–2023 թվականների Վնասազերծման և պրոբացիայի ծառայությունների ռազմավարությունը և 2023–2026 թվականների Կոռուպցիայի դեմ ռազմավարությունը։

Նախագծի հատուկ նպատակն է աջակցել համապատասխան ազգային շահառուներին՝ Արդարադատության նախարարությանը (MOJ), Գերագույն դատական խորհրդին (SJC), Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին (CPC), Գլխավոր դատախազությանը (GPO) և այլ կարևոր արդարադատության հաստատություններին՝

a) արդարադատության, կոռուպցիայի դեմ և վնասազերծման ռազմավարությունների իրականացման գործում,
b) քրեական արդարադատության համակարգը Եվրոպական չափանիշների համապատասխանեցնելու գործում,
c) ոլորտների դոնորների միջև համակարգման հեշտացման և ԵՄ–Հայաստան ռազմավարական քաղաքական երկխոսության ապահովման գործում,
d) կառավարության կառույցների կարողությունների բարձրացման մեջ՝ բյուջետային աջակցության ծրագրերի իրականացման, վերահսկման և հաշվետվության համար, և ԵՄ պատվիրակությանը աջակցելու բյուջետային աջակցության նպատակների իրականացման գնահատման հարցում։